Το βιβλίο «Το ημερολόγιο ενός δαίμονα» του Κλάιβ Μπάρκερ δεν με ενθουσίασε ιδιαίτερα ως αναγνώστη. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο ήταν δυσκολότερο να γράψω την συγκεκριμένη κριτική. Η περιγραφή της υπόθεσης μου δημιούργησε άλλη εντύπωση για το τι πρόκειται να διαβάσω, όμως η αφήγηση κατέληξε σε κάτι αντίθετο από τις προσδοκίες μου. Τελικά, προσπάθησα να βρω τι ήταν αυτό που με ξένισε και με απογοήτευσε. Το βιβλίο αφορά την εξιστόρηση της ζωής ενός δαίμονα, του Τζάκαμποκ Μποτς, ο οποίος καταλήγει να κυκλοφορεί ανάμεσα στους ανθρώπους φεύγοντας αιχμάλωτος από την κόλαση. Εκεί έρχεται αντιμέτωπος με πράγματα που είναι πρωτοφανή για εκείνον που γεννήθηκε σε έναν διαφορετικό κόσμο. Κατά την διάρκεια της περιπέτειας του συνάντησε έναν άλλον δαίμονα με το όνομα Κιτούν Παθέα που αποτέλεσε καθοριστικό παράγοντα, επηρεάζοντας την μετέπειτα πορεία του. Ο αφηγητής του βιβλίου είναι ο ίδιος ο Τζάκαμποκ Μποτς, ο οποίος μάλιστα υποστηρίζει ότι είναι παγιδευμένος στις σελίδες του.
- Τίτλος: Το ημερολόγιο ενός δαίμονα
- Τίτλος πρωτότυπου: Mister B. Gone
- Συγγραφέας: Κλάιβ Μπάρκερ(Clive Barker)
- Είδος: Τρόμου
- Εκδότης: Εκδόσεις Οξύ
- Μετάφραση: Μαρία Έξαρχου
- Σχεδιασμός εξωφύλλου: Σάκης Στριτσίδης
- Έτος έκδοσης: 2009 (Πρώτη έκδοση: 2007)
- Σελίδες: 217
- Προσωπική βαθμολογία: 5/10
Για ποιον λόγο με απογοήτευσε το βιβλίο;
Η εξανθρώπιση των δαιμόνων αποδυναμώνει τη σκοτεινή ατμόσφαιρα
Για να είμαι ειλικρινής το βιβλίο με απογοήτευσε αρκετά. Μία βασική διαφορά της ιστορίας σε σχέση με τις προσδοκίες μου είναι πως αποτελεί περισσότερο μια ανάλαφρη και χιουμοριστική διήγηση παρά μια σκοτεινή και τρομακτική. Η εισαγωγή, όπου ο αναγνώστης προειδοποιείται να κάψει αυτό το διαβολικό βιβλίο, προϊδεάζει ότι η ιστορία που ακολουθεί θα είναι δυσοίωνη και ανατριχιαστική. Ωστόσο, η συνέχεια του έργου δεν επιβεβαιώνει αυτή την προσδοκία, καθώς η αφήγηση είναι ήπια και ανάλαφρη. Η αρχική προειδοποίηση δημιούργησε μια συγκεκριμένη προσδοκία, όμως η εξέλιξη της ιστορίας ήταν διαφορετική, καθώς αποδείχθηκε πιο ανέμελη από όσο περίμενα.
Η συγκεκριμένη διαφορά επηρεάζει και τον βασικό χαρακτήρα. Ο Τζάκαμποκ δεν είναι μυστηριώδης και φοβερός αλλά, αντίθετα, μιλάει και συμπεριφέρεται σαν καθημερινός άνθρωπος. Επομένως, ο συγγραφέας παρουσιάζει τον δαίμονα σε σημαντικό βαθμό με ανθρώπινο χαρακτήρα, σκέψεις και συναισθήματα. Μάλιστα, η ζωή του, με ελάχιστες διαφοροποιήσεις, θα μπορούσε να ανήκει σε έναν άνθρωπο, γεγονός που τον κάνει να φαίνεται ακόμη πιο οικείος στον αναγνώστη. Η περιγραφή του Μποτς θέλει να τον δείξει ως ένα κακόβουλο πλάσμα όμως, ο ήρωας δεν δίνει την αντίστοιχη απειλητική αίσθηση.
Η επιλογή του συγγραφέα να απεικονίσει τον ήρωα του με αυτόν τον τρόπο δημιουργεί την συγκεκριμένη αρνητική πτυχή. Ο Μπάρκερ παρουσιάζει, από τη μια πλευρά, τον Τζάκαμποκ να αντιμετωπίζει συνηθισμένα προβλήματα που απασχολούν τους ανθρώπους στην καθημερινή ζωή. Από την άλλη, όμως, επιδιώκει να τον αναδείξει ως μια εξαιρετικά τρομακτική δαιμονική φιγούρα που σκορπάει τρόμο στους ανθρώπους. Ωστόσο, η προσέγγιση αυτή δεν λειτουργεί αποτελεσματικά, καθώς τα χαρακτηριστικά που αποδίδει στον Τζάκαμποκ είναι αντιφατικά. Ενώ επιχειρεί να τον παρουσιάσει ως ένα σκοτεινό και απειλητικό άτομο, παράλληλα του αποδίδει ιδιότητες που αποδυναμώνουν αυτή την εικόνα. Έτσι, ο αναγνώστης τον αντιλαμβάνεται ως έναν δαίμονα που, παρά τις κακές πράξεις που έχει διαπράξει, δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως ένα τρομακτικό ή γενικά ξεχωριστό πρόσωπο.
Οι δαίμονες ως καθημερινές φιγούρες
Ο συγγραφέας δεν περιορίζει την εξανθρώπιση μόνο στον βασικό χαρακτήρα του. Αντιθέτως, απεικονίζει τους δαίμονες να ζουν με τρόπο παρόμοιο με εκείνο των ανθρώπων, καθώς έχουν οικογένεια, παιδιά και επαγγελματικές υποχρεώσεις. Η συγκεκριμένη παρουσίαση δεν μου ταίριαζε καθόλου, με αποτέλεσμα να δυσκολεύομαι να βυθιστώ πλήρως στην ιστορία. Μάλιστα, συχνά την έβρισκα περισσότερο αστεία παρά σκοτεινή ή τρομακτική. Επιπλέον, η πλειοψηφία των ανθρώπων που εμφανίζονταν στην ιστορία συμπεριφέρονταν σαν ήταν καθημερινό φαινόμενο να συναντούν δαιμόνια και να συναναστρέφονται μαζί τους, όπως με τους άλλους ανθρώπους. Ακόμη και η απόδοση της κόλασης δεν δίνει μία απόκοσμη και συγκλονιστική χροιά. Αντιθέτως, μοιάζει σαν να μιλάμε για τον ανθρώπινο κόσμο, τον οποίο δεν περιμένεις να τον περιλαμβάνει εκεί η ιστορία. Επομένως, πιθανόν να απογοητεύσει εκείνους που ελπίζουν να διαβάσουν για έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο και να ξεφύγουν από την πραγματικότητα.
Η υπερβολική επιδίωξη αληθοφάνειας λειτουργεί αρνητικά
Ένα ακόμη αρνητικό χαρακτηριστικό του βιβλίου που εντόπισα ήταν η υπερβολική προσπάθεια του συγγραφέα να κάνει αληθοφανή την ιστορία του. Ο Μπάρκερ έχει παρουσιάσει το βιβλίο ως διήγηση πρώτου προσώπου από τον ίδιο τον βασικό χαρακτήρα. Ο δαίμονας αποκαλύπτει την ιστορία της ζωής του από την δική του πλευρά και διακόπτει την αφήγηση πολλές φορές προκειμένου να προειδοποιήσει τον αναγνώστη να σταματήσει και να κάψει το βιβλίο. Ο συγγραφέας, μέσω των επαναλαμβανόμενων αυτών παρεμβάσεων, πιθανόν να εκνευρίσει τον αναγνώστη, μειώνοντας το ενδιαφέρον του για την ιστορία.
Η επιμονή του συγγραφέα σε αυτές τις προειδοποιήσεις, σε συνδυασμό με την εκτενή ανάπτυξη τους ενισχύει την έκταση του προβλήματος. Μάλιστα, οι προτροπές για να κάψουμε το βιβλίο ήταν τόσες πολλές που συνολικά έπιαναν αρκετές σελίδες από όλη την ιστορία. Ο υπερβολικός ζήλος του συγγραφέα να πείσει το αναγνωστικό κοινό ότι ο ίδιος ο πρωταγωνιστής είναι ο αφηγητής των τραγικών και περιπετειωδών γεγονότων που διαβάζουμε οδηγεί τελικά στο ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα. Αντί να ενισχύουν την αληθοφάνεια της ιστορίας, οι συνεχείς επαναλήψεις κουράζουν τον αναγνώστη και αποδυναμώνουν το ενδιαφέρον για την αφήγηση.
Αργός ρυθμός και δυσκολία σύνδεσης με χαρακτήρες
Το σύνολο της αφήγησης και η δομή του βιβλίου ήταν επίσης κάποια στοιχεία που δεν με βοήθησαν κατά την ανάγνωση. Η εισαγωγή του βιβλίου μου τράβηξε το ενδιαφέρον λόγω της μυστηριώδους προειδοποίησης να κάψω το επικίνδυνο βιβλίο που κρατούσα στα χέρια μου. Η αρχική προτροπή για την καταστροφή του βιβλίου είναι ιδιαίτερα εύστοχη και δημιουργεί αμέσως έντονο ενδιαφέρον και περιέργεια. Ωστόσο, η υπερβολικά συχνή επανάληψη της ίδιας τεχνικής σε όλη τη διάρκεια του έργου μειώνει σημαντικά την αποτελεσματικότητα της. Επιπλέον, ο αργός ρυθμός εξέλιξης της πλοκής ενισχύει την αίσθηση πλήξης, καθώς η αφήγηση καθυστερεί να παρουσιάσει σημαντικές εξελίξεις. Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με τις συνεχείς επαναλήψεις των ίδιων προειδοποιήσεων, με οδήγησε να χάσω σταδιακά την ένταση και την περιέργεια που μου είχε δημιουργήσει η αρχή. Ως αποτέλεσμα, άρχισε να με κουράζει, καθώς μου δημιούργησε την αίσθηση ότι η ιστορία δεν οδηγούσε σε κάποια ουσιαστική εξέλιξη.
Η εξέλιξη της πλοκής συμβαίνει αργά διότι ο Τζάκαμποκ παρουσιάζει την ζωή του με λεπτομέρειες και αφήγηση ολόκληρων περιστατικών. Μάλιστα, αρκετά από τα περιστατικά είχαν μεγαλύτερη έκταση από την απαραίτητη, λόγω των διαλόγων και των πολλών περιγραφών που περιλάμβαναν. Στο μεγαλύτερο μέρος, οι λεπτομέρειες αυτές μοιάζουν υπερβολικές συγκριτικά με το μέγεθος του βιβλίου και επιβραδύνουν την εξέλιξη της ιστορίας. Βέβαια, αυτές οι καθυστερήσεις δεν θα αποτελούσαν σημαντικό πρόβλημα, αν η ιστορία μου δημιουργούσε ισχυρότερο ενδιαφέρον για τον βασικό χαρακτήρα. Δυστυχώς, αυτό δεν συνέβη με αποτέλεσμα να μην υπάρξει σύνδεση ούτε με τον Τζάκαμποκ ούτε με τους υπόλοιπους ήρωες. Ο τρόπος παρουσίασης τους δεν ανταποκρίθηκε στις προσδοκίες μου, με αποτέλεσμα να μην μπορέσω να εμπλακώ συναισθηματικά στην ιστορία.
Τι σκοπό μπορεί να είχε η εξανθρώπιση;
Ωστόσο, η επιλογή του συγγραφέα να παρουσιάσει τους δαίμονες με αυτόν τον τρόπο πιθανότατα εξυπηρετεί έναν συγκεκριμένο σκοπό. Η ιστορία προσφέρει μια διαφορετική εκδοχή από τις κλασικές πεποιθήσεις σχετικά με τη ζωή και την προέλευση των δαιμόνων, παρουσιάζοντάς τους με πιο ανθρώπινα χαρακτηριστικά. Ο Μπάρκερ, δείχνοντας αυτή την ασυνήθιστη πλευρά τους, διχάζει τον αναγνώστη, ο οποίος δεν νιώθει μόνο περιφρόνηση ή απέχθεια, αλλά και συμπάθεια για τον βασικό χαρακτήρα. Επιπλέον, ο συγγραφέας πιθανώς επιχειρεί να αναδείξει την ιδέα ότι η φύση και η συμπεριφορά των ανθρώπων και των δαιμονικών πλασμάτων δεν είναι τόσο αντίθετες όσο θέλουμε να πιστεύουμε. Μέσα από την ιστορία του ίσως προβάλλει την αντίληψη ότι το κακό δεν είναι τόσο διαφορετικό από εμάς. Βέβαια, μια ακόμη εκδοχή είναι πως ο Μπάρκερ ήθελε απλώς να σατιρίσει το στερεότυπο του δαίμονα που οι περισσότεροι έχουμε στο μυαλό μας, παρουσιάζοντας μια πιο καθημερινή και απρόσμενη εκδοχή του.
Θετικά στοιχεία και ενδιαφέρουσες πτυχές
Παρόλο που το βιβλίο παρουσιάζει αρκετές αδυναμίες, περιλαμβάνει επίσης ορισμένα στοιχεία που λειτουργούν θετικά, προσφέροντας ενδιαφέρουσες πτυχές στην αφήγηση. Για παράδειγμα, οι γλαφυρές περιγραφές κάνουν τον αναγνώστη να κατανοεί τι ακριβώς συμβαίνει και να πλάθει στο μυαλό του τα τοπία ή την εμφάνιση των χαρακτήρων. Αν ο συγγραφέας δεν είχε χάσει το μέτρο, οι περιγραφές αυτές θα αποτελούσαν μόνο μια θετική πτυχή της ιστορίας. Παράλληλα, η αργή πλοκή δεν κυριαρχούσε πάντα στο βιβλίο. Από τη μέση και έπειτα, η αφήγηση αποκτά αισθητά γρηγορότερο ρυθμό. Η αλλαγή συνέβη κυρίως επειδή οι χαρακτήρες αποφάσισαν να ταξιδέψουν σε ένα μέρος όπου κάποιος είχε δημιουργήσει ένα σημαντικό έργο. Η εξέλιξη αυτή ενίσχυσε το ενδιαφέρον μου και δημιούργησε μεγαλύτερη περιέργεια για τη συνέχεια της ιστορίας. Οι συγκεκριμένες σελίδες ήταν αρκετά ενδιαφέρουσες αφού εκεί ξετυλίχθηκε το μυστήριο της εφεύρεσης και ο ρόλος του Μποτς σε αυτή, παρότι η συνολική υπόθεση του βιβλίου δεν με ενθουσίασε.
Βέβαια, ακόμη και αυτό έκρυβε μειονεκτήματα παρά το ενδιαφέρον που δημιούργησαν αυτές οι εξελίξεις. Η αλήθεια είναι πως μπόρεσα να μαντέψω αυτή την μυστηριώδη δημιουργία λόγω του ονόματος του ανθρώπου που την είχε πραγματοποιήσει. Το συγκεκριμένο πρόσωπο ήταν υπαρκτό και πράγματι είχε κάνει μία σημαντική εφεύρεση, γεγονός που έκανε την αποκάλυψη αρκετά εύκολη για όσους έχουν σχετικές γνώσεις. Πιθανότατα, η επιλογή ενός διαφορετικού ονόματος θα βοηθούσε στη διατήρηση του μυστηρίου για τους περισσότερους αναγνώστες. Ωστόσο, η αποκάλυψη της δημιουργίας δεν σήμανε και το τέλος των μυστηρίων της ιστορίας. Αντίθετα, το βιβλίο καταφέρνει να διατηρήσει το ενδιαφέρον του αναγνώστη μέσα από παράξενες συγκρούσεις μεταξύ απόκοσμων πλασμάτων.
Οι χαρακτήρες και η αδύναμη ανάπτυξη τους
Οι χαρακτήρες του βιβλίου παρουσιάζουν ορισμένα θετικά στοιχεία, όμως, ως συνολική εικόνα, δεν καταφέρνουν να ξεχωρίσουν ιδιαίτερα. Όταν διάβασα την περίληψη, περίμενα να συναντήσω σαγηνευτικούς και ταυτόχρονα φρικτούς δαίμονες που πρωταγωνιστούν σε μία κλασική ιστορία τρόμου. Ωστόσο, η πραγματικότητα ήταν τελικά αρκετά διαφορετική από αυτές τις προσδοκίες. Συγκεκριμένα, ένιωσα ότι η συγγραφή του βιβλίου έγινε βιαστικά χωρίς να αφιερωθεί καθόλου χρόνος στην ανάπτυξη των βασικών ηρωών. Αυτό δημιούργησε δυσκολία στην σύνδεση μου με τους ήρωες και κατ’ επέκταση το διάβασμα έγινε κάπως «άνοστο» και αδιάφορο. Ο συγγραφέας παρουσιάζει τους χαρακτήρες σε μεγάλο βαθμό ως επίπεδους και μονοδιάστατους, ενώ η ιστορία τους δεν προσφέρει ιδιαίτερη ένταση στον αναγνώστη. Ακόμη και οι στιγμές όπου οι ήρωες κινδύνευαν, δεν δημιουργούσαν την αίσθηση μιας πραγματικής απειλής ή απώλειας. Η έλλειψη συναισθηματικής σύνδεσης με τους χαρακτήρες ενίσχυσε σημαντικά τις υπόλοιπες αδυναμίες του βιβλίου και επηρέασε αρνητικά τη συνολική εμπειρία της ανάγνωσης.
Τζάκαμποκ Μποτς
Ο Τζάκαμποκ δεν κατάφερε να μου τραβήξει την προσοχή όσο θα περίμενα από τον βασικό και σημαντικότερο χαρακτήρα της ιστορίας. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι ήταν εντελώς αδιάφορος και ανιαρός. Το πιο αξιοπρόσεκτο στοιχείο της προσωπικότητας του είναι ότι δεν αποτελεί ένα πλάσμα που ήταν εκ γενετής κακό. Αντίθετα, οι δύσκολες συνθήκες και η βάναυση μεταχείριση που υπέστη από τους άλλους συνέβαλαν στη σταδιακή του αλλαγή. Στο πρώτο μέρος, μάλιστα, εκφράζει σκέψεις που θυμίζουν περισσότερο έναν συνηθισμένο έφηβο ή έναν άνθρωπο γενικότερα, παρά έναν μοχθηρό δαίμονα. Παρ’ όλα αυτά, η έντονη επιθυμία του για εκδίκηση και απόκτηση δύναμης τον παρέσυρε, καταλήγοντας κυνικός, σκληρός και δολοπλόκος.
Διάφορα γεγονότα που συνέβησαν σε όλη τη ζωή του δημιούργησαν και αύξησαν τη δίψα του για εκδίκηση και ισχύ. Ο Τζάκαμποκ αντλούσε ευχαρίστηση βασανίζοντας ανθρώπους όπως είναι προφανές μέσα από τις αναφορές του, στις οποίες παρουσιάζει με υπερηφάνεια τα κατορθώματα του. Βέβαια, πίσω από αυτή τη σκληρή πλευρά του χαρακτήρα του, η αφήγηση και οι μονόλογοι αποκάλυψαν μια πιο εσωτερική διάσταση. Μέσα από την περιγραφή των βιωμάτων του δείχνει να έχει εξετάσει τον εαυτό του και να έχει προχωρήσει σε έναν απολογισμό της ζωής και των πράξεων του. Η πορεία του τον οδήγησε σε μια βαθύτερη κατανόηση τόσο του ίδιου του εαυτού του όσο και του κόσμου συνολικά.
Κιτούν Παθέα
Παραδόξως, για εμένα ο Κιτούν Παθέα ήταν πιο συναρπαστικός χαρακτήρας από τον Τζάκαμποκ, παρόλο που ο δεύτερος είναι ο πρωταγωνιστής. Ο συγκεκριμένος δαίμονας πιστεύω ότι υπερέχει λόγω του πέπλου μυστηρίου που τον καλύπτει. Ο συγγραφέας, δίνοντας περιορισμένες πληροφορίες για το παρελθόν του χαρακτήρα, αφήνει πολλά ερωτήματα αναπάντητα και τον κάνει πιο ενδιαφέροντα. Αποτελεί έναν απειλητικό, επικίνδυνο και μυστηριώδη δαίμονα που διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της ζωής του Τζάκαμποκ Μποτς.
Ο Παθέα είναι ένα πανούργο, εκδικητικό αλλά και αυτάρεσκο άτομο με πολλές γνώσεις και εμπειρίες. Εκείνος ήταν που επηρέασε τον νεαρό Μποτς, δείχνοντας του πως είναι να έχεις δύναμη και εξουσία. Ως ισχυρός δαίμονας υπήρξε δάσκαλος και καθοδηγητής του Τζάκαμποκ και καθόρισε την πορεία και την κατάληξη του. Μέσα από την επιρροή του, οδήγησε τον μαθητή του στην ζωή εκδίκησης και κακών πράξεων που έζησε σε βάρος των ανθρώπων. Οι γνώσεις και οι εμπειρίες που απέκτησε ταξιδεύοντας μαζί του διαμόρφωσαν σε μεγάλο βαθμό τον χαρακτήρα του, με αποτέλεσμα να ακολουθήσει παρόμοιο μονοπάτι. Ο Τζάκαμποκ έζησε μια ζωή βουτηγμένη σε αποτρόπαιες πράξεις όπως ο μέντορας του.
Αξίζει να διαβάσει κάποιος το βιβλίο;
Το «Ημερολόγιο ενός Δαίμονα» ανήκει στα βιβλία που θα πρότεινα σε κάποιον; Αν έπρεπε να δώσω μια μονολεκτική απάντηση, θα έλεγα πως όχι. Θέλω να τονίσω, όμως, ότι θεωρώ την ιστορία αυτή μια πρωτότυπη ιδέα που αν ο Μπάρκερ την είχε αναπτύξει σωστά θα κατέληγε σε ένα πολύ καλύτερο αποτέλεσμα. Συνολικά θα χαρακτήριζα το βιβλίο μέτριο, καθώς δεν ήταν ούτε τόσο ικανοποιητικό και ευχάριστο αλλά ούτε και τόσο κουραστικό ούτως ώστε να με κάνει να το παρατήσω. Αποτελεί μια αφήγηση που μπορεί να διαβάσει το αναγνωστικό κοινό χωρίς να κουραστεί υπερβολικά λόγω περίπλοκης ιστορίας ή δύσκολης γραφής. Δηλαδή, κάποιος που διαθέτει τον απαραίτητο χρόνο θα μπορούσε να το διαβάσει μέσα σε μία ή δύο ημέρες. Ωστόσο, θέλω να επισημάνω πως το βιβλίο δεν είναι κατάλληλο για μικρότερες ηλικίες. Περιλαμβάνει στιγμές βίας, τραυματισμών, απειλών και βρισιών, καθώς και γενικότερα στοιχεία που το κάνουν ακατάλληλο για ανήλικους αναγνώστες.
Πέρα από όλα τα παραπάνω, όμως, είναι ένα βιβλίο που είναι δύσκολο να δώσω ξεκάθαρη απάντηση για το αν αξίζει να το διαβάσει ένας υποψήφιος αναγνώστης. Κατά τη γνώμη μου, οι προσδοκίες του αναγνώστη παίζουν καθοριστικό ρόλο στο πως θα αξιολογήσει τελικά την συγκεκριμένη ιστορία. Αν κάποιος αναζητά μια χιουμοριστική και ανάλαφρη εκδοχή των παραδοσιακών δαιμόνων, πιθανότατα θα βρει το βιβλίο αρκετά ενδιαφέρον και διασκεδαστικό. Αντίθετα, αν επιθυμεί να παρασυρθεί σε έναν σκοτεινό, φρικτό και τρομακτικό κόσμο φοβάμαι ότι θα απογοητευτεί πλήρως. Μάλιστα, ίσως θελήσει να κάψει το βιβλίο για έναν διαφορετικό λόγο και όχι έπειτα από την παρότρυνση του Τζάκαμποκ Μποτς.
